1. Bản chất của hành vi vi phạm trong tố cáo
Luật Tố cáo năm 2018 quy định rất rõ: nghiêm cấm hành vi cố ý tố cáo sai sự thật; kích động, xúi giục, mua chuộc người khác tố cáo sai sự thật; lợi dụng tố cáo để xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Với tư cách là người phục vụ nhân dân và thực thi công vụ, cán bộ, công chức, viên chức bắt buộc phải am hiểu và tuân thủ pháp luật. Nếu chủ ý nộp đơn tố cáo sai sự thật vì động cơ cá nhân, triệt hạ nội bộ hay gây rối, đây là sự yếu kém trầm trọng về phẩm chất đạo đức. Hành vi này không chỉ làm lãng phí thời gian, nguồn lực của cơ quan nhà nước mà còn trực tiếp chà đạp lên uy tín của người bị tố cáo. Nhìn nhận một cách thẳng thắn: có sai phạm thì dũng cảm lên tiếng là tốt, là đáng biểu dương; nhưng mượn danh "tố cáo tiêu cực" để hãm hại người khác là hành vi tồi tệ, cần bị loại bỏ khỏi bộ máy công quyền.
2. Các hình thức xử lý kỷ luật đối với người tố cáo sai sự thật
Việc xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật về tố cáo được thực hiện chặt chẽ theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 71/2023/NĐ-CP). Tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hệ lụy của hành vi, các hình thức kỷ luật cụ thể bao gồm:
Kỷ luật Khiển trách
Đây là hình thức kỷ luật nhẹ nhất. Mức này được áp dụng khi cán bộ, công chức, viên chức vi phạm lần đầu và chỉ gây ra hậu quả ít nghiêm trọng. Dù cố ý tố cáo sai sự thật nhưng chưa tạo ra những tổn thất lớn cho cơ quan hay cá nhân bị tố cáo thì người vi phạm sẽ chịu mức kỷ luật này.
Kỷ luật Cảnh cáo
Hình thức kỷ luật này nặng hơn, được áp dụng thẳng tay trong các trường hợp:
-
Người vi phạm đã bị kỷ luật khiển trách mà vẫn chứng nào tật nấy, tiếp tục tái phạm.
-
Vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng, làm ảnh hưởng xấu đến danh dự của đồng nghiệp, cấp trên hoặc gây gián đoạn nghiêm trọng đến hoạt động bình thường của cơ quan.
Giáng chức và Cách chức
Hai hình thức này áp dụng riêng cho cán bộ, công chức, viên chức đang giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Nếu người lãnh đạo lợi dụng quyền hạn, chức vụ hoặc tiến hành tố cáo sai sự thật để thao túng, hãm hại nhân sự cấp dưới hoặc đồng cấp, gây hậu quả rất nghiêm trọng, họ sẽ lập tức bị giáng chức hoặc cách chức. Đã ngồi ở vị trí lãnh đạo mà dùng thủ đoạn để bóp méo sự thật thì hoàn toàn không xứng đáng với vị trí đó.
Buộc thôi việc
Đây là chế tài nghiêm khắc nhất, đuổi khỏi bộ máy nhà nước, áp dụng khi:
-
Hành vi tố cáo sai sự thật, vu khống gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
-
Gây chia rẽ nội bộ sâu sắc, làm mất uy tín hoàn toàn của cơ quan, tổ chức hoặc đẩy người bị tố cáo vào bước đường cùng, chịu tổn thất nặng nề không thể khắc phục.
3. Trách nhiệm bồi thường và truy cứu trách nhiệm hình sự
Bên cạnh việc bị xử lý kỷ luật hành chính, cán bộ, công chức, viên chức cố ý tố cáo sai sự thật còn phải đối diện với hai chế tài khắt khe khác:
-
Bồi thường thiệt hại: Nếu việc vu khống gây ra thiệt hại thực tế về vật chất, tinh thần cho người bị tố cáo, người vi phạm phải bỏ tiền túi ra bồi thường theo đúng quy định của pháp luật dân sự.
-
Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi hành vi vu khống đủ yếu tố cấu thành tội phạm, vụ việc sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự (như Tội vu khống hoặc Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ).
Lời kết
Pháp luật luôn có lằn ranh rõ ràng: bảo vệ tuyệt đối những người dám nói lên sự thật để chống lại cái xấu, nhưng trừng trị đích đáng những kẻ mượn cớ tố cáo để tư lợi, gắp lửa bỏ tay người. Môi trường công vụ cần sự minh bạch và liêm chính. Hiểu đúng luật, làm đúng luật và chịu trách nhiệm với từng lời nói, lá đơn của mình chính là yêu cầu sống còn đối với mỗi cán bộ, công chức, viên chức.
